Skip to content

ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับสื่อในชีวิตประจำวัน

  • by
White Modern Minimalist Infographic Collection Presentation (1)

บทนำ

สื่อมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในชีวิตประจำวันของเรา ไม่ว่าจะเป็นการอ่านหนังสือพิมพ์ตอนเช้า การรับชมรายการทีวีหลังเลิกงาน หรือการเล่นโซเชียลมีเดียตลอดทั้งวัน สื่อเหล่านี้ได้แทรกซึมเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตและกิจวัตรประจำวันของเราอย่างแนบแน่น

สื่อมีอิทธิพลต่อวิธีคิด การตัดสินใจ และพฤติกรรมของเราในทุก ๆ ด้าน โดยเฉพาะในยุคปัจจุบันที่เทคโนโลยีก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว สื่อจึงมีบทบาทสำคัญยิ่งขึ้นในการกำหนดรูปแบบการดำเนินชีวิตและมุมมองต่อโลกรอบตัว การทำความเข้าใจสื่ออย่างลึกซึ้งจึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้เราสามารถใช้ประโยชน์จากสื่อได้อย่างมีประสิทธิภาพ

บทความนี้จึงมีจุดประสงค์เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับความสำคัญและบทบาทของสื่อในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่วิวัฒนาการของสื่อ ผลกระทบต่อพฤติกรรมและการตัดสินใจ ตลอดจนตัวอย่างการใช้สื่อในแง่มุมต่าง ๆ เพราะเมื่อท่านมีความเข้าใจแล้ว ท่านก็จะสามารถบริโภคสื่อได้อย่างมีวิจารณญาณมากยิ่งขึ้น

วิวัฒนาการของสื่อในชีวิตประจำวัน

ภาพรวมทางประวัติศาสตร์

สื่อมีบทบาทสำคัญในชีวิตมนุษย์มาอย่างยาวนาน โดยเริ่มจากสื่อแบบดั้งเดิมอย่างหนังสือพิมพ์และวิทยุกระจายเสียง ก่อนที่จะมีการพัฒนาสู่สื่ออิเล็กทรอนิกส์และดิจิทัลในเวลาต่อมา ปัจจุบันเราได้เห็นการเติบโตอย่างรวดเร็วของสื่อดิจิทัลประเภทต่างๆ เช่น โซเชียลมีเดีย ช่องสตรีมมิ่งออนไลน์ และแพลตฟอร์มสื่อใหม่ ๆ อีกมากมาย

ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี

ความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีได้ส่งผลให้วิธีการเข้าถึงและบริโภคสื่อเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ในอดีตการรับสื่อจำกัดอยู่แค่การอ่านหนังสือพิมพ์ ฟังวิทยุ หรือรับชมรายการโทรทัศน์เท่านั้น แต่ในปัจจุบันเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตและอุปกรณ์สื่อสารพกพาต่างๆ ทำให้เราสามารถเข้าถึงสื่อได้ตลอดเวลาและทุกที่

การเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม

การเปลี่ยนแปลงของสื่อส่งผลกระทบต่อวัฒนธรรมและบรรทัดฐานการสื่อสารของมนุษย์ด้วยเช่นกัน ก่อนหน้านี้สื่อมีลักษณะเป็นการสื่อสารทางเดียว แต่ปัจจุบันผู้บริโภคสามารถมีปฏิสัมพันธ์และโต้ตอบผ่านสื่อออนไลน์ได้ นอกจากนี้ ความนิยมของสื่อดิจิทัลยังส่งผลให้พฤติกรรมและค่านิยมทางวัฒนธรรมเปลี่ยนแปลงไป เช่น การใช้ชีวิตแบบออนไลน์มากขึ้น และความสำคัญของการเป็นผู้สร้างเนื้อหาในโลกไซเบอร์

การเข้าใจถึงวิวัฒนาการของสื่อในอดีตจนถึงปัจจุบัน จะช่วยให้เรามองเห็นภาพรวมของบทบาทและอิทธิพลของสื่อในชีวิตประจำวันได้ชัดเจนยิ่งขึ้น และเตรียมพร้อมรับมือกับสื่อยุคใหม่ที่จะมาถึงในอนาคต

ผลกระทบของสื่อต่อกิจวัตรประจำวันและการตัดสินใจ

อิทธิพลต่อกิจวัตรประจำวัน

สื่อมีบทบาทสำคัญในการกำหนดรูปแบบการใช้ชีวิตในแต่ละวัน ตั้งแต่การตื่นนอนมาเช็กข่าวสารทางโทรศัพท์มือถือ ไปจนถึงการเลื่อนดูฟีดโซเชียลมีเดียก่อนเข้านอน หลายคนมีพฤติกรรม “ติดสื่อ” โดยไม่รู้ตัว เช่น การหยิบมือถือขึ้นมาเช็กทุกครั้งที่มีเวลาว่าง หรือการรับชมซีรีส์ที่ชื่นชอบติดต่อกันหลายตอนจนลืมเวลา สื่อได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันอย่างแท้จริง

ผลต่อการตัดสินใจ

สื่อมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจของเราในหลากหลายด้าน อาทิ พฤติกรรมการซื้อสินค้าที่ได้รับแรงกระตุ้นจากรีวิวหรือโฆษณา ความคิดเห็นทางการเมืองที่ได้รับอิทธิพลจากข่าวที่ติดตาม หรือการตัดสินใจวางแผนท่องเที่ยวจากการเห็นภาพสถานที่ที่สวยงามที่โพสต์บนโซเชียลมีเดีย นอกจากนี้ สื่อยังสามารถกำหนดประเด็นสนทนาในสังคมและเป็นตัวกำหนดว่าอะไรคือเรื่องที่ “กำลังฮิต” ได้อีกด้วย

ความท้าทายของภาวะข้อมูลท่วมท้น

ในยุคที่เรามีข้อมูลข่าวสารปริมาณมหาศาลหลั่งไหลมาจากสื่อนานาประเภท การรับมือกับภาวะ “ข้อมูลท่วมท้น” จึงเป็นความท้าทายสำคัญ การรู้จักเลือกให้ความสนใจเฉพาะข้อมูลที่สำคัญและเป็นประโยชน์ รวมถึงการรู้เท่าทันเนื้อหาที่ไม่น่าเชื่อถือ จะช่วยให้เราสามารถเลือกรับและใช้ข้อมูลได้อย่างชาญฉลาดแม้ต้องอยู่ท่ามกลางกระแสข่าวสารที่ไหลบ่าเข้ามาหาเราอยู่ตลอดเวลา

จะเห็นได้ว่าสื่อมีอิทธิพลครอบงำวิถีชีวิตและการตัดสินใจของเราอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ การตระหนักถึงผลกระทบเหล่านี้จะช่วยให้เราสามารถใช้สื่ออย่างรู้เท่าทัน และไม่ตกเป็นเหยื่อของกระแสข่าวสารที่ไหลท่วมอยู่ในแต่ละวัน

ตัวอย่างของสื่อในชีวิตประจำวัน

การบริโภคสื่อในระดับบุคคล

ในระดับบุคคล เรามีปฏิสัมพันธ์กับสื่อในรูปแบบต่าง ๆ มากมายในแต่ละวัน ไม่ว่าจะเป็นการเช็กข้อความและอีเมลผ่านสมาร์ทโฟน การฟังพอดแคสต์ระหว่างเดินทางไปทำงาน หรือการชมสตรีมรายการโทรทัศน์และภาพยนตร์ผ่านบริการออนไลน์ที่บ้าน ตัวอย่างเหล่านี้ล้วนเป็นการบริโภคสื่อในชีวิตประจำวันที่แทบจะกลายเป็นเรื่องธรรมดาไปแล้วในยุคปัจจุบัน

การใช้สื่อในการทำงานและการศึกษา

สื่อมีบทบาทสำคัญในการทำงานและการศึกษาด้วยเช่นกัน ในระดับการทำงาน สื่อถูกนำมาใช้เพื่อการสื่อสารภายในองค์กร การประชุมทางไกล หรือการนำเสนอผลงานต่อลูกค้า ในขณะเดียวกันสื่อก็มีบทบาทสำคัญในการเรียนรู้ ไม่ว่าจะเป็นการใช้วิดีโอหรือแอนิเมชั่นเพื่ออธิบายเนื้อหาความรู้ที่ซับซ้อน การเรียนออนไลน์ผ่านคอร์สเรียนต่าง ๆ ตลอดจนการใช้เกมและแอปพลิเคชันเพื่อการศึกษาหาความรู้ด้วยตนเอง

ผลกระทบต่อสังคม

นอกจากผลกระทบในระดับปัจเจกแล้ว สื่อยังมีบทบาทสำคัญในการกำหนดบรรทัดฐานและค่านิยมในสังคมอีกด้วย สื่อสามารถวางกรอบหรือวางแนวทางการมองและทำความเข้าใจประเด็นต่าง ๆ ในสังคม ซึ่งส่งผลต่อวิธีคิดและมุมมองของผู้คน ยิ่งไปกว่านั้น สื่อยังสามารถชักชวนให้ผู้คนเข้าร่วมกิจกรรมและร่วมขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมต่าง ๆ ได้ ตั้งแต่การรณรงค์ทางการเมือง ไปจนถึงกระแสรักษ์โลก

ตัวอย่างที่หลากหลายเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าสื่อแทรกตัวอยู่ในทุกมิติของชีวิตประจำวันของพวกเรา ทั้งในระดับบุคคล การทำงาน การศึกษา และสังคมวงกว้าง การสังเกตการมีปฏิสัมพันธ์กับสื่อในรูปแบบต่าง ๆ จะช่วยให้เราเข้าใจถึงอิทธิพลของสื่อในยุคปัจจุบันได้ดียิ่งขึ้น

สรุป

จากที่ได้กล่าวมาตลอดทั้งบทความ จะเห็นได้ว่าสื่อมีวิวัฒนาการควบคู่ไปกับความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและสังคมมาโดยตลอด จากสื่อดั้งเดิมอย่างหนังสือพิมพ์และวิทยุ ไปจนถึงสื่อดิจิทัลอย่างโซเชียลมีเดียในปัจจุบัน และแน่นอนว่าสื่อจะยังคงเปลี่ยนแปลงและพัฒนาต่อไปในอนาคต

ยิ่งไปกว่านั้น เรายังได้รู้ว่าสื่อมีอิทธิพลอย่างมหาศาลต่อวิถีชีวิตประจำวันและการตัดสินใจของเราในแทบทุกด้าน เราจึงจำเป็นต้องมีความรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) กล่าวคือ มีความเข้าใจในการประเมิน วิเคราะห์ และเลือกใช้สื่ออย่างมีวิจารณญาณ เพื่อให้สามารถเลือกรับข้อมูลที่ถูกต้อง เหมาะสม และเป็นประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิต

ผู้อ่านทุกท่านสามารถเริ่มต้นพัฒนาความรู้เท่าทันสื่อได้ด้วยการสังเกตและไตร่ตรองพฤติกรรมการบริโภคสื่อของตนเอง ลองสำรวจดูว่าในแต่ละวันเราใช้เวลากับสื่อประเภทใดบ้าง สื่อเหล่านั้นส่งผลต่ออารมณ์ ความคิด และการกระทำของเราอย่างไร และเรากำลังให้สื่อเหล่านั้นมีอิทธิพลเหนือชีวิตมากเกินไปหรือไม่

การเรียนรู้ที่จะใช้สื่ออย่างเท่าทันและมีวิจารณญาณ ใช้สื่ออย่างเป็นประโยชน์ และเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี จะช่วยให้เราสามารถใช้ชีวิตท่ามกลางกระแสข้อมูลข่าวสารในยุคปัจจุบันได้อย่างชาญฉลาดและมีความสุขยิ่งขึ้น  บทความนี้หวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะเป็นประโยชน์ให้ผู้อ่านทุกท่านสามารถเข้าใจและเริ่มต้นพัฒนาความรู้เท่าทันสื่อได้ด้วยตัวเอง

มาเริ่มต้นใช้สื่ออย่างรู้เท่าทันกันเถอะ

หลังจากได้อ่านบทความนี้แล้ว ผู้อ่านทุกท่านสามารถเริ่มต้นพัฒนาความรู้เท่าทันสื่อได้ด้วยตนเอง โดยเริ่มจากการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคสื่อในชีวิตประจำวัน ดังนี้

 

    • ตั้งคำถามกับเนื้อหาที่พบเจอ เช่น “ข้อมูลนี้มาจากแหล่งใด เชื่อถือได้แค่ไหน” “เนื้อหานี้มีจุดประสงค์ที่แท้จริงเพื่ออะไร” “มีมุมมองหรือข้อมูลสำคัญใดที่ถูกละเว้นไปหรือไม่”

    • ใช้เวลากับสื่อที่มีคุณภาพและส่งเสริมการเรียนรู้ ควรเลือกบริโภคสื่อที่มีเนื้อหาเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาตนเองและสังคม

    • จำกัดเวลาในการใช้สื่อ เพื่อป้องกันภาวะเสพติดหรือถูกครอบงำโดยสื่อจนเกินไป อาจกำหนดเวลาการใช้โซเชียลมีเดียหรือรับชมความบันเทิงให้พอเหมาะ

    • แบ่งปันข้อมูลอย่างรับผิดชอบ ไม่ส่งต่อข้อมูลที่ยังไม่ได้รับการยืนยันว่าเป็นเรื่องจริง เพื่อลดการแพร่กระจายของข่าวปลอมหรือข้อมูลเท็จ

นอกจากนี้ หากผู้อ่านต้องการศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับเรื่องความรู้เท่าทันสื่อ ก็สามารถเข้าไปอ่านบทความน่าสนใจและแหล่งข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

 

    • คอร์สเรียนออนไลน์ ศูนย์มีดี (MeDHRI) หลักสูตรการรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) https://www.medhri.com/thmooc-ml/

    • 5 องค์ประกอบของการรู้เท่าทันสื่อ โดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ – www.mppc.or.th  https://www.thaihealth.or.th/5-องค์ประกอบของการรู้เท-2/

    • หนังสือ ความรอบรู้เรื่องสื่อและสารสนเทศ: จากแนวคิดสู่แนวทางปฏิบัติ โดย รศ. ดร. อลงกรณ์ ปริวุฒิพงศ์ อาจารย์ประจำคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย


การใช้สื่ออย่างรู้เท่าทันเป็นทักษะที่ทุกคนสามารถฝึกฝนและพัฒนาได้ด้วยตัวเอง หากผู้อ่านนำแนวทางเหล่านี้ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน เชื่อว่า ท่านจะเป็นผู้บริโภคสื่อที่เฉลียวฉลาดและรับผิดชอบมากยิ่งขึ้น ซึ่งจะนำไปสู่ประโยชน์ทั้งต่อตัวท่านเองและสังคมโดยรวม



 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *